مدیریت کنترل و درمان اختلالات الرژیک

از : دکتر بهنام مقدادی متخصص کودکان و نوزادان

 

بیماریهای الرژیک از جمله بیماریهای مزمنی هستند که درمان و کنترل انهاممکن است مستلزم ماهها یا سالها ممارست وصبوری باشد و از این جهت از واژه مدیریت درمان و کنترل بیماری استفاده میشود به عبارت دیگر هنوز هیچ درمان قطعی که در کوتاه مدت بتواند سبب کنترل بیماریهای الرژیک گردد وجود ندارد

همانطور که در مقالات قبلی نیز اشاره شد بیماریهای الرژیک ممکن است دستگاههای مختلف بدن از جمله سیستم تنفسی و گوارشی و پوست همچنین سیستم عصبی و سایر اعضا مانند مفاصل را درگیر نماید که عمده تظاهرات ان بصورت التهاب ,پرخونی وتورم بافت درگیر است که سبب بروز علایم اختصاصی درگیری هر عضو مانند تنگی و مسدود شدن راههای هوایی در برونشها و بروز علایم تنگی نفس در بیماران مبتلا به اسم و یا التهاب و پرخونی عروق پوستی بصورت ضایعات کهیری در بیماران مبتلا به الرژیهای پوستی و مواردی این چنینی گردد

اساس مدیریت بیماریهای الرژیک شامل شناخت عوامل محرک الرژی و دوری جستن از این عوامل و حذف انها از محیط زندگی فرد مبتلا و حساسیت زدایی تدریجی در فرد بیمار است استفاده از داروهای کنترل کننده علایم و تخفیف دهنده مشکلات فرد بیمار نیز به مدیریت بهتر بیماری کمک خواهد کرد

انواع الرژنهایی که افراد را در گیر بیماری میکنند عمدتا شامل الرژنهایی هستند که در محیط منزل یا محل اقامت و کار افراد وجود دارند یا الرژنهایی که در بیرون از محیط منزل سبب بروز واکنشهای الرژیک در افراد مستعد میگردند

از جمله شایع ترین الرژنهای خانگی مایت ها یا قارچهایی هستند که در منازل رشد میکنند .مایتها جاندارانی هستند که با چشم غیر مسلح قابل رویت نبوده و به وفور در نواحی گرم و مرطوب منازل رشد مینمایند مایت ها از پوسته های به جا مانده از بدن انسان و حیوانات و لاشه حشرات خانگی تغذیه میکنند و به همین دلیل در لابلای رختخوابها و رویه مبلمان منازل و در محل نگهداری البسه و رختخواب ها و همچنین در بین پرز فرشها و اسباب بازیهای پارچه ای کودکان به وفور یافت میشوند محلهایی که تجمع لاشه حشرات مانند سوسکهای خانگی میباشد مانند داخل کمد ها وکتابخانه ها و .... نیز از جمله مناطقی است که الودگی بیشتری با مایت ها دیده میشود همچنین این قارچها تمایل زیادی به رشد بر روی مواد غذایی دارند که از ارد غلات تهیه شده بنابراین در روی نانها و بیسکویت و شیرینهایی که بدون محافظ درمنزل نگهداری میشوند به وفور رشد خواهند کرد

ماده الرژ زای اصلی این مایتها مدفوع انهاست که در محیط پراکنده میشود و به همین دلیل افرادی که از الرژیهای تنفسی رنج میبرند اغلب با رفتن به رختخواب دچار تشدید علایم الرژی و سرفه ها میشوند

بدیهی است عواملی که سبب پخش شدن الرژنهایی مایتی در منزل میشوند مانند اسباب کشی و خانه تکانی یا جاروی منازل با جاروبرقیهای بدون فیلترو ریخت و پاش بودن محل خواب و بازی کودکان و رها کردن البسه در اتاقها سبب تشدید بروز علایم در افراد مبتلا میگردد

از جمله سایر الرژنهای خانگی میتوان  به گرد و غبار داخل منازل بوهای محرک مانند بوی استعمال دخانیات یا قلیان و مواد شوینده و بهداشتی وانواع اسپری هاو حیوانات خانگی و گلهایی که در منازل نگهداری میشوند اشاره کرد همچنین مواد غذایی حساسیت زایی که توسط افراد مستعد مورد استفاده قرار میگیرند نیز از جمله عوامل شایع بروز واکنشهای الرژیک هستند

بنابراین قدم اول در مدیریت بیماریهای الرژیک شناسایی عواملی است که سبب بروز واکنشها در فرد بیمار گردیده و علایم الرژی را نمایان میکنند در این خصوص تجربیات افراد مبتلا و والدین کودکان بیمار درمواجهه با مواد محرک خاص بسیار کمک کننده است و به عبارت دیگر بسیاری از والدین میتوانند به تدریج به موادی که سبب بروز واکنشها در بدن کودکشان میگردد خصوصا الرژنهای خوراکی و تماسی پی ببرند

تستهای الرژی که خصوصا با پنلهای ایرانی در تعدادی ازمایشگاههای تخصصی به کار برده میشوند قادرند تا حد زیادی الرژنهای خوراکی و استنشاقی و تماسی را در کودکان مبتلا پیدا کنند که با درخواست پزشک معالج قابل انجام خواهد بود و پزشک را در کنترل بیماری و پرهیز دادن کودک از مواجهه با این مواد و سپس تست چالشی حساسیت زدایی کمک خواهد نمود

با توجه به مطالبی که به ان پرداخته شد راهکارهایی در خصوص کنترل محیط زندگی افراد بیمار وجود دارد که در ادامه توجه شما را به ان جلب مینمایم

1؛ لازم است محل خواب و بازی کودکان حتی الامکان از محل نگهداری رختخوابها و کتابخانه ها وگلها دور باشد وفرشهای دست باف با پرزهای بلند و اسباب بازیهای پارچه ای و کرک داردور از این محل نگهداری شوند .مرتب کردن اتاق خواب و بازی کودکان یا محلهایی که کودک بیشتر اوقات خود را در ان سپری میکنند به کنترل بیماری کمک کننده است و بهتر است از پرده های ساده بدون تزیین و قابها و تابلوهای کمتری در این اماکن استفاده گردد

2؛لازم است لابلای رختخواب و مبلهای محل استراحت و بازی کودکان و زیر فرشهای اتاق هر هفته بوسیله جاروی برقی مجهز به کیسه دوجداره و فیلترهای مناسب تمیز شده و لباسهای کودکان خصوصا لباسهای زیر بعد از شستشو خشک و اتو شوند و در صورت امکان از دستگاهای تصفیه هوا در اتاقهای منزل استفاده گردد

3؛میزان رطوبت محل زندگی این افراد لازم است کمتر از 50 درصد بوده و دمای منزل همواره بهتر است کمتر از دمای محیط بیرون از منزل نگهداری شود بنابراین استفاده از بخورهای سرد در این شرایط مناسب تر است. به دلیل رطوبت بالای محیط حمام پرده های حمام و حوله ها خصوصا حوله ها تن پوش کودکان مکان مناسبی برای رشد و تکثیر مایتها میباشد بنابر این لازم است پردها و لوازم داخل حمام مانند لیف بدن کودک وحوله های حمام بصورت منظم شسته شده در معرض هوای ازاد خشک گردند

4؛لوازم خواب کودک مانند بالشت و تشک و پتوی کودکان لازم است از جنس ضد الرژی و عاری از پشم یا پر بوده توسط روکشهای غیر قابل نفوز پوشانده شوند و این روکشها بصورت هفتگی شسته شده و در معرض هوای ازاد قرار گیرند سطوح داخلی و خارجی رختخوابها نیز لازم است بصورت هفتگی با جاروهای برقی حاوی کیسه های دو جداره تمیز گردند

5؛حیوانات خانگی از علل شایع بروز واکنشهای الرژیک در کودکان مستعد میباشند و در این بین گوشتخواران مانند سگ و گربه از طریق موهای بدن و بزاق دهان و جوندگان مانند خرگوش و همستر از طریق الرژنهای موجود ادرار خود سبب بروز واکنشها در بدن کودک میگردند بنابراین لازم است محل نگهداری حیوانات خانگی دور از محل خواب وبازی کودکان تعبیه شده و از تماس مستقیم کودکان با این گونه حیوانات پرهیز نماییم در بین حیوانات خانگی گربه ها به علت بار الکتریکی بالای مو وکرک بدنشان و تمایل بالای این الرژنها در اتصال به سطوح پارچه ای مبلمان و رختخوابها مسؤل بروز واکنشهای الرژیک بیشتری هستند به صورتی که حتی دور کردن کامل این حیوانات از محل زندگی کودک تا 6 ماه میتواند بعد از حذف حیوان سبب تحریک سیستم ایمنی بدن و بروز واکنشهای الرژیک در کودکان گردد.رعایت بهداشت حیوانات خانگی و تمیز نگهداشتن محل زندگی انها و معاینات دوره ای به کنترل بهتر الرژی در کودکان کمک کننده میباشد

6؛استفاده از مواد غذایی الرژی زامانند گوجه فرنگی,بادمجان,کیوی,انواع مغزها خصوصا بادام زمینی ,شکلات ها و تنقلات حاوی رنگهای تزیینی و انواع مواد غذایی حاوی مواد نگهدارنده مانند کنسروها و مواد غایی که الرژی کودک به انها در تستهای الرژیک تایید شده است باید محدود یا کاملا قطع گردد و همچنین این کودکان لازم است از بوهای محرک مانند بوی دخانیات و نواع اسپری ها ,حشره کشهاو مواد شوینده و بهداشتی دور نگه داشته شوند

7؛برای محافظت از پوستهای حساس کودکان لازم است حتی الامکان پوست بدن کودک با مرطوب کننده های مناسب سن کودک مرطوب نگهداشته شده و از تماس مواد شوینده صابونی با پوست بدن این کودکان پرهیز نماییم البسه این کودکان لازم است از جنس نخی بوده و با کنترل دمای محیط از تعریق زیاد انها جلوگیری نماییم .بهتر است برای شستشوی لباسهای کودک از شوینده های مناسب بدون مواد اروماتیک و نرم کننده ها استفاده گردد و بهترین شوینده ها برای این کودکان شوینده های غیر صابونی با پی هاش مناسب سن کودک میباشد لازم به ذکر است چرب کردن بی مورد پوست این کودکان با پمادهای معمول مانند وازلین و پمادهای ویتامینه ممکن است سبب تشدید علایم الرژیک گردد

8؛الرژنهایی که در حیط خارج از منزل سبب بروز واکنشهای حساسیتی در کودکان میگردد عمدتا شامل گرده ها و پولنهای گیاهی و مواد الوده کننده هوا وذرات پرد و غبار است که خصوصا در نواحی شامل علفزارها وباغ ها و پارکهایی که دارای چمن زیادی میباشند یافت میشوند لذا لازم است کودکان از چنین مکانهایی خصوصا در زمانهایی که گرده افشانی گیاهان در حالت اوج قرار دارد مانند ساعات اولیه عصر و زمان غروب افتاب و  زمانیکه چمنها به تازگی زده شده اند دور نگهداشته شده و در صورت لزوم از ماسکهای حاوی فیلتر استفاده نمایند فعالیت بدنی کودکان در هوای سرد و الوده نیز از محرکهای اصلی بروز واکنشهای الرژیک در این افراد میباشد

همانطور که در ابتدای مقاله اشاره شد قدم اول در مدیریت اختلالات الرژیک شناسایی و خذف عوامل الرژی زا از محیط زندگی کودکان مستعد میباشد که البته در مواردی امکان حذف عامل محرک همیشه وجود نداشته و این امر نیز پایان کار نیست هدف از مدیریت الرژی اماده سازی کودک در برابرمواجهه با عامل محرک و تقویت سیستم ایمنی کودک در کنار کنترل علایم ازاردهنده الرژی با یاری جستن ازداروهای بی خطر در کنترل درازمدت بیماری و به عبارتی واکسینه کردن کودک در برابر عوامل الرژی زاست که انشا الله در ادامه بحث به روشهای درمان اختلالات الرژیک خواهم پرداخت

                                                                   به امید سلامتی و شادابی تمام فرشته های کوچولو

                                                                                                                         دوستدار شما دکتر بهنام مقدادی