چاپ مطلب

بیماری ارلیشیوز

تاریخ انتشار ۱۳۹۷/۱/۱۳ , ۱۸:۲۶

بیماریهایی که از کنه منتقل میشوند: ارلیشیوز

 

علائم بیماری ارلیشیوز

گزیدگی کنه معمولا بدون درد است. حدود نیمی از افرادی که دچار ارلیشیوز می‌شوند ممکن است حتی به خاطر نیاورند چه زمانی دچار گزیدگی کنه شده ‌اند.

اگر چه علایم زیر غالباً در این بیماری دیده می‌شود، اما باید به خاطر داشته باشید مجموعه علائم از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است :

  • تب
  • سردرد
  • لرز
  • احساس ناخوشی
  • درد عضله
  • حالت تهوع، استفراغ یا اسهال
  • گیجی
  • ورم ملتحمه
  • ضایعات و تحریکات پوستی (در 60% از کودکان و کمتر از 30% از بزرگسالان دیده میشود)

ارلیشیوز یک بیماری جدی است که در صورت عدم درمان صحیح می‌تواند مرگبار باشد، حتی در افرادی که پیش ‌از این کاملاً سالم بوده ‌اند. علائم بالینی شدید ممکن است شامل تنگی نفس یا اختلالات خونی باشد. نرخ مرگ و میر برآورد شده در بیماران که در اثر این عفونت اتفاق می‌افتد 1.8در صد می‌باشد. بیمارانی که خیلی زود تحت درمان قرار می‌گیرند با درمان‌های سرپایی خیلی زود بهبود می‌یابد در حالی که افرادی که علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند ممکن است نیاز به آنتی ‌بیوتیک تزریقی، بستری طولانی مدت یا مراقبت ها و درمان‌های شدید داشته باشند.

 

علائم و ضایعات پوستی

ضایعات و بثورات پوستی در اثر ارلیشیوز، یک مشخصه متداول این بیماری محسوب نمی‌شود و نباید از آن به عنوان نشانه ‌ای برای رد یا تأیید عفونت استفاده شود. عفونت Ehrlichia chaffeensis در 60% از کودکان باعث ایجاد ضایعات و جوش‌های پوستی می‌شود اما در کمتر از 30% بزرگسالان این علائم مشاهده می‌شود. جوش‌ها و تحریکات پوستی در بیماران آلوده به Ehrlichia ewingii یا ارگانیسم Ehrlichia muris-like متداول نیست. بثورات پوستی مرتبط به آلودگی Ehrlichia chaffeensis ممکن است از ماکولوپاپولار (maculopapular ) تا پتشی (لکه های کوچک خون مردگی) متفاوت باشد و معمولاً خارشی نیست. این بثورات پوستی معمولاً در صورت ظاهر نمی‌شود اما در برخی موارد ممکن است به کف دست و کف پا نیز برسد. نوعی ضایعات پوستی به نام اریترودرم (erythroderma ) در برخی بیماران ممکن است مشاهده شود. اریترودرم نوعی ضایعات پوستی است که شبیه آفتاب سوختگی به نظر می‌رسد و شامل سرخ شدن گسترده پوست است که ممکن است پس از چند روز پوسته پوسته شده و بریزد. ضایعات پوستی برخی از بیماران ممکن است شبیه تب منقوط راکی به نظر برسد که باعث می‌شود تفکیک و تمیز این دو بیماری بر اساس علایم بالینی صرف دشوار شود.

 

ارلیشیوز در افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند

شدت بیماری بسته به وضعیت سیستم ایمنی بیمار متفاوت است. افرادی که سیستم ایمنی آنها در اثر درمان‌های سرکوب ‌کننده ایمنی (مصرف کورتیکو استروئید، داروهای شیمی درمانی یا مصرف طولانی مدت داروهای سرکوب ‌کننده ایمنی پس از پیوند عضو) ؛ بیماری ایدز یا برداشتن طحال ضعیف شده است، علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند و ممکن است در خطر بیشتر مرگ و میر ناشی از آن قرار داشته باشند.

 

تزریق خون و پیوند عضو در ارلیشیوز

از آنجایی که ارگانیسم‌های ارلیشیا گلبول‌های سفید خون را آلوده می‌کنند و در جریان گردش خون بدن قرار می‌گیرند، ممکن است از طریق انتقال خون سرایت نمایند. مشخص شده است که Ehrlichia chaffeensis بیش از یک هفته در خون قرار گرفته در یخچال زنده می‌ماند. در بررسی‌ها چند نمونه از خون مشکوک به این ارگانیسم در پیوند عضو جامد شناسایی شده است اما تاکنون هیچ داده ‌ای، این نوع سرایت بیماری را تأیید نکرده است. بیمارانی که ظرف یک ماه پس از دریافت خون یا پیوند عضو جامد دچار ارلیشیوز شده‌ اند باید به مراکز رسمی بهداشت گزارش شوند تا فوراً بررسی‌های لازم صورت بگیرد. از نظر تئوری استفاده از محصولات خونی کم لوکوسیت می‌تواند خطر انتقال این عامل بیماری‌زا از طریق تزریق خون را کاهش دهد. با این حال فرایند فیلتر کردن، تمام لوکوسیتها یا باکتری‌های غیر مرتبط با لوکوسیتهای خون کم لوکوسیت را جدا نمیکند بنابراین این فرآیند ممکن است به طور کامل خطر بیماری ارلیشیوز را برطرف نکند.

 

تشخیص بیماری ارلیشیوز

تشخیص این بیماری باید بر اساس علایم بالینی انجام شده و بعدا با استفاده از آزمایش‌های تأییدی اختصاصی مورد تأیید قرار بگیرد. درمان هرگز نباید تا زمان آماده شدن نتایج آزمایشگاه یا به علت منفی بودن نتایج اولیه، به تأخیر بیفتد.

 

تشخیص پزشکی ارلیشیوز

ارلیشیوز ویژگی‌هایی دارد که باعث می‌شود تشخیص آن برای پزشک چالش ‌برانگیز باشد. علائم این بیماری ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و همین موضوع تشخیص آن از بیماری‌های دیگر را دشوارتر می‌سازد. در صورتی که درمان به موقع شروع شود مؤثرتر خواهد بود. آزمایش‌های تشخیصی بر اساس شناسایی آنتی ‌بادی‌هایی انجام می‌شود که غالباً در ظرف 7 تا 10 روز اول ابتلا به بیماری در آزمایش قابل تشخیص نیستند.

به همین علت پزشک باید بر اساس علایم بالینی تنها، تشخیص، تصمیم ‌گیری و درمان را انجام دهد و نباید منتظر نتایج آزمایشگاهی بماند. سابقه پزشکی بیمار می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد. همچنین اطلاعاتی مانند سابقه گزیدگی کنه، قرار گیری در نواحی که کنه زندگی می‌کند یا سابقه سفر به نواحی اپیدمی بیماری ارلیشیوز در تشخیص اهمیت زیادی دارد. همچنین پزشک باید آزمایش خون معمولی مانند تعداد گلبول‌های قرمز و سفید و شیمی خون را مدنظر قرار دهد. سرنخ‌هایی مانند کمبود پلاکت‌های خون، کمبود گلبول‌های سفید یا افزایش آنزیم‌های کبدی پیش نشانگرهای خوبی برای تشخیص این بیماری هستند اما ممکن است در همه بیماران ( بسته به مسیر بیماری) دیده نشود. پس از تشخیص احتمالی بر اساس مشاهدات بالینی، درمان شروع می‌شود و پس از تأیید تشخیص براساس نتایج آزمایش‌ها روند درمانی ادامه پیدا می‌کند.

 

تشخیص آزمایشگاهی ارلیشیوز

در مرحله حاد بیماری، یک نمونه خون کامل با واکنش زنجیره ای پلیمراز مورد آزمایش قرار می‌گیرد  تا مشخص شود آیا بیمار دچار ارلیشیوز شده است یا خیر. این روش در هفته اول بیماری بیشترین حساسیت را دارد و پس از مصرف آنتی ‌بیوتیک حساسیت آن به سرعت کاهش پیدا می‌کند. اگر چه نتیجه مثبت این آزمایش مفید است اما نتیجة منفی نیز به این معنی نیست که قطعاً شما به این بیماری دچار نیستید.

در هفته اول بیماری در 20% از بیماران ، معاینه میکروسکوپی اسمیر خون (به عنوان اسمیر خون محیطی شناخته می‌شود) ممکن است مورولا ( کلونیهای میکروسکوپی  ارلیشیا) را در سیتوپلاسم گلبول‌های سفید خون شناسایی کند.

نوع سلول سفید خون که در آن مورولا (morulae ) مشاهده شده است ممکن است بینشی در مورد گونه بیمار زا ارائه دهد: گونه E. chaffeensis غالباً مونوسیتها را آلوده می‌کند در صورتی که E. ewingii بیشتر گرانولوسیتها را آلوده می‌نماید. با این حال مشاهده مورولا در نوع خاصی از سلولها نمی‌تواند نتیجة قطعی در شناسایی گونه بیماری‌زا ارائه دهد. کشت ایزوله ارلیشیا تنها در آزمایشگاه‌های اختصاصی ویژه ‌ای قابل انجام است و کشت خون معمولی در بیمارستان‌ها نمی‌تواند آن را شناسایی نماید.

هنگامی که فردی دچار ارلیشیوز می‌شود، سیستم ایمنی بدن او آنتی ‌بادی‌هایی تولید می‌کند تا با عامل بیماری‌زا مقابله نماید. این آنتی ‌بادی‌ها معمولاً 7 تا 10 روز پس از شروع بیماری در آزمایش قابل شناسایی خواهد بود. لازم به ذکر است که آنتی ‌بادی‌ها در هفته اول بیماری در 85% از بیماران قابل شناسایی نیستند و نتیجه منفی آزمایش در این زمان به معنی عدم ابتلا به ارلیشیوز نیست.

آزمایش استاندارد طلایی سرولوژی برای تشخیص ارلیشیوز، ایمنوفلورسانس غیر مستقیم با استفاده از آنتی ‌ژن  E. chaffeensis است که بر روی دو نمونه جفت سروم انجام می‌شود تا افزایش قابل توجه (چهار برابر) در تیتر آنتی ‌بادی مشاهده شود. اولین نمونه باید در اولین فرصت ممکن در شروع بیماری گرفته شود (ترجیحاً در هفته اول ابتلا) و نمونه دوم باید دو تا چهار هفته بعد دریافت شود. در بیشتر موارد ارلیشیوز اولین تیتر IgG IFA معمولاً کم یا منفی است و نمونه دوم افزایش قابل توجه (چهار برابر) میزان آنتی ‌بادی IgG را نشان می‌دهد. آنتی ‌بادی‌های IgM نزدیک به پایان هفته اول بیماری معمولاً هم‌زمان با IgG افزایش می‌یابد و تا چند ماه پس از آن بالا می ماند. همچنین آنتی ‌بادی‌های IgM  کم اختصاصی‌تر از آنتی ‌بادی‌های IgG  هستند و احتمال بیشتری وجود دارد که به نتیجه مثبت کاذب منجر شوند. به همین علت پزشک هنگامی که تیتر سرولوژی IgM  را تجویز می‌کند باید هم‌زمان تیتر IgG را نیز دستور دهد.

آزمایش‌های سرولوژی بر اساس تکنولوزی ایمنی سنجی آنزیم (enzyme immunoassay) در برخی آزمایشگاهها در دسترس است.

با تشکر دکتر بهنام مقدادی

چاپ مطلب